ҮГЭНД ҮЛ ХУВИЛНА

Уран зохиол бидэнд юуг ч тулгадаггүй атал бид уран зохиолд юу эсийг тулгадаг билээ. Нийгмийн дүрэм журмаас эхлээд нүсэр бүтээн байгуулалтын үүх түүхийг хүртэл шаардана. Зохиолчдод хүртэл хутагт хувилгааны араншныг тулгана. Тэгвэл зохиол бүтээлд уншигч авхайн хангинуулан зүүж өгдөг гав дөнгийг цавчиж, эхлэл төгсгөлийн тухай жаягийг таягдан хаяж, хэн бүхэнд хүндхэн ч байж мэдэх эрх чөлөөг олгосноороо эл туурвил өөр юм. Энд оршихуй хийгээд хий хоосны ор мөргүй тэмдгийг ахин дахин уудалж, нэгжихийг заана. Тэр бол дуу авиа, бичиг үсгээс чинагш дуудах амин сүнс юм. Үүнийг илчлэх нь түүний санаа байсан ч байж магадгүй.

            Бүтээл туурвилаараа Испани хэлт утга зохиолын ертөнцийн хэц эргийг халин давсан Марио Варгас Льоса Кортасар 1914 онд мэндэлсэн агаад ахуй насандаа 14 өгүүллэгийн түүвэр, гурван яруу найргийн түүвэр, 6 роман бичжээ. Өдгөө ч олон асуултын эх болсоор буй “Чартаа” зохиолыг “Болор Судар” хэвлэлийн газраас “Романы цуврал”-аараа эрхлэн гаргасан билээ. Мөн энэхүү романыг эх хэлнээ буулгасан дуун хөрвүүлэгч Л. Алтангэрэл оны шилдэг бүтээлд олгодог “Алтан өд” шагналыг тус туурвилын орчуулгаараа хүртсэн юм. Кортасарын бүтээл домог, шидийг бодит байдалтай сүлэхээс илүүтэй бодит байдлын дунд гэнэт орж ирэх жигтэй, сонь үзэгдлүүдийг харуулдгаараа, энэ нь ёр билэг, егөө ёгтлолын дунд уусан алдардгаараа соргог, шинэлэг гэмээр.

 Германы философич Фридрих Ницшегийн “Бүх хүнд үйлчлэх ганц үнэн гэж байхгүй. Харин олон өөр тайлбар хоорондоо өрсөлдөж байдаг” гэх үзэл бидний ертөнцийг “бодитойгоор” бус өөрийнхөө итгэл үнэмшил, хэрэгцээ, соёл, өнцгөөс харж тайлбарладаг болохыг онцолсон хэрэг. Тэр бээр өөрийн тэмдэглэлдээ “Баримт гэж үгүй. Зөвхөн тайлбарууд л бий” гэсэн байх агаад аливаа зүйлд утга агуулагддаггүй, хүн түүнд учир оноож, тайлбар өгснөөр баримт болдог хэмээжээ. Орчин үеийн постмодернизм болон танин мэдэхүйн онолд чухал нөлөө үзүүлсэн энэхүү үзэлд яв цав нийцэх бүтэц, өгүүлэмж бүхий “Чартаа” роман бол Аргентин гаралтай зохиолч Хүлио Кортасарыг алдар нэрийн тавцанд хүргэсэн бүтээл юм. 

            Кортасар Латин Америкийн зүүний үзэл баримтлал, тэр дундаа Кубын хувьсгал болон Никарагуагийн Сандинист хөдөлгөөнийг идэвхтэй дэмжигч байсан учраас 1951 онд Аргентины улс төрийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан Франц руу нүүж, тэндээ насан эцэслэх хүртлээ амьдарчээ. Хүлио Кортасар уран зохиолыг “ердийн л унших зүйл бус” зохиолч уншигч хоёрын хоорондын “тоглоом” гэж үзжээ. Тухайлбал Ницшегийн обьектив баримт ба субьектив мэдрэмж хоёрын зөрчлийг харуулсан “Аксолотль” өгүүллэгт Парис дахь амьтны хүрээлэнгийн аквариумд байх “Аксолотль” (Мексикийн саламандр) хэмээх хачирхалтай амьтныг өдөр бүр ирж хардаг нэгэн залуу тухайн амьтныг ширтсээр байгаад нэг л мэдэхэд өөрөө аквариумын дотор аксолотль болон хувирч, гаднаас өөрийгөө (хүний дүрээр) ширтэж байгаагаа анзаарч буй тухай тун ёжтойгоор үзүүлсэн бөгөөд мөн уншигч болон зохиолын ертөнц хоёр нэгдмэл болохыг харуулсан байдаг. Үүний адил Кортасар эгэл үйл явдлаас эхэлж, түүнийгээ алхам алхмаар аймшигтай эсвэл ер бусын зүйл рүү хөтөлдөг агаад “Борхес оюун санааны төөрөгдөл зохиодог бол Кортасар мэдрэмж, сэтгэл зүйн төөрөгдөл бий болгодог”. Түүний өгүүллэгүүд романуудаас нь дутуугүй алдартай, шидэт реализм болон мета фикшн буюу хүүрнэл доторх хүүрнэл төрлийн сод бүтээлүүдэд тооцогддог юм. Эл зохиолчийн дотнын найз судлаач Сауль Юркивич түүнийг Жан-Поль Сартрын экзистенциализмыг сюрреализмтай нэгтгэж, хүний оршихуйн хязгааргүй боломжийг нээсэн гэж дүгнэсэн бол Америкийн утга зохиол судлаач  Жайме Алазраки түүний бүтээл дэх “метафизик түгшүүр”-ийг нарийвчлан судлахдаа “Ертөнцөөс өөрийгөө хайх оюун санааны өвчнийг судлах талбар” хэмээн дүгнэжээ. Алазракигийн үзсэнээр Кортасарын дүрүүд өдөр тутмын хэвшмэл амьдралдаа (ажил, гэр, хотын гудамж) сэтгэл ханадаггүй. Энэхүү “ердийн” байдлын цаана ямар нэгэн өөр бодит байдал, илүү гүн утга учир нуугдаж буйг мэдэрч, түүнийгээ олж чадахгүй байгаадаа шаналахыг “метафизик түгшүүр” гэж нэрлэсэн байна. Мөн тэр бээр “Чартаа” романы Оросиагийн дүрийг “Энэ бол зүгээр л адал явдал биш, харин оршихуйн төвөө хайж буй хэрэг” гэж үзжээ. Дүрүүд нь өөрийгөө ертөнцийн нэг хэсэг гэдгийг мэдрэх тэрхүү “төв” цэгийг хайхдаа ганцаардал, мухардалд ордог тухай тэмдэглэсэн нь бий. Харин Мексикийн нэрт шүүмжлэгч Хуан Гарсиа Понсе “Чартаа”-г Жеймс Жойсын “Улисс”-тэй дүйцүүлэн, Латин Америкийн утга зохиолын түүхэн дэх хамгийн том шинэчлэл гэж үзсэн. Мөн Кубын зохиолч Роберто Фернандес Ретамар “Англи хэлтнүүдэд Улисс чухал байдаг шиг, Латин Америкчуудад “Чартаа” тийм чухал” гэж тодотгожээ.